Drukuj


giedroyc     25 marca 1998 roku Senat Uniwersytetu w Białymstoku przyznał tytuł doctora honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku Jerzemu Giedroyciowi, założycielowi i redaktorowi paryskiej "Kultury". Uroczystość wręczenia dyplomu honorowego odbyła się 29 czerwca 1998 roku w siedzibie Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk i miała charakter uroczystego posiedzenia Senatu Uniwersytetu w Białymstoku. 
     Uchwałą Senatu Uniwersytetu w Białymstoku 27 września 2000 roku twórca Instytutu Literackiego w Paryżu - Jerzy Giedroyc - został patronem Biblioteki Uniwersyteckiej w Białymstoku. 


     Jerzy Giedroyc urodził się 27 lipca 1906 roku w Mińsku Litewskim (obecnie stolica Białorusi). Pochodził ze starej litewskiej rodziny szlacheckiej, która od wielu pokoleń odgrywała istotną rolę w życiu politycznym i kulturalnym historycznej Litwy: Józef Giedroyc (1754-1838), biskup katolicki, ordynariusz diecezji żmudzkiej, był mecenasem litewskiej kultury; generał Romuald Giedroyc (1750-1824) był uczestnikiem powstania kościuszkowskiego i członkiem władz powstańczych na Litwie. 
     Jerzy Giedroyc już jako chłopiec uczestniczył w bitwie warszawskiej, pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego w Wilnie. Ukończył historię i prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów zaangażował się w działalność społeczną - był prezesem "Korporacji Partia" i "Koła Międzykorporacyjnego" w Warszawie, działał w organizacji akademickiej "Myśl Mocarstwowa". Był także redaktorem "Dnia Akademickiego" i dwutygodnika "Bunt Młodych", przekształconego w tygodnik "Polityka". Jednocześnie pracował jako urzędnik ministerialny. Był m.in. sekretarzem wiceministra rolnictwa Rogera Raczyńskiego, a tuż przed wybuchem wojny w 1939 roku - naczelnikiem wydziału prezydialnego w ministerstwie przemysłu i handlu. 
     18 września 1939 roku przedostał się do Rumunii, gdzie przez blisko rok pełnił funkcję ambasadora Rogera Raczyńskiego. Był też kierownikiem wydziału polskiego przy poselstwie chilijskim w Bukareszcie (1940 rok) i współpracownikiem poselstwa angielskiego zajmującego się sprawami polskimi w Rumunii (1941 rok). Brał udział w przygotowaniu ucieczki marszałka Rydza-Śmigłego z internowania. Wywieziony przez poselstwo angielskie do Stambułu w marcu 1941 roku, zgłosił się do służby wojskowej i wyjechał do Palestyny. Walczył w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich, uczestniczył w kampanii libijskiej i w walkach w Tobruku. Kierował też (w randze podporucznika) Wydziałem Czasopism i Wydawnictw Wojskowych Biura Propagandy II Korpusu Polskiego. W latach 1944-1945 był pracownikiem Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Gallipoli we Włoszech i dyrektorem Departamentu Europejskiego Ministerstwa Informacji Rządu RP w Londynie. 
     W marcu 1946 roku w Rzymie, wraz z Józefem Czapskim, Gustawem Herlingiem-Grudzińskim oraz Zofią i Zygmuntem Hertzami, założył Instytut Literacki. Rok później, w lipcu 1947 roku, wyszedł pierwszy numer "Kultury", która - według pierwotnej koncepcji - miała być kwartalnikiem. W październiku 1947 roku Gierdoyc przeniósł Instytut Literacki w okolice Paryża, do Maisons-Lafitte. Na przełomie lat 1947-1948 "Kultura" została przekształcona w miesięcznik. 
     Jako redaktor naczelny Jerzy Giedroyc publikował w "Kulturze" utwory pisarzy, poetów i myślicieli, którzy w socjalistycznej Polsce byli objęci zakazem druku. W okresie PRL-u Maisons-Laffitte pełniło funkcję nieoficjalnej ambasady niepodległej Polski. Z ośrodkiem współpracowali wszyscy wybitni polscy publicyści i pisarze emigracyjni, m.in. Józef Czapski, Jerzy Stempowski, Konstanty A. Jeleński, Juliusz Mieroszewski, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński. 
     Giedroyc rozbudowywał też działalność edytorską. W 1953 roku zainicjował wydawanie serii "Biblioteki Kultury" obejmującej dzieła literackie oraz książki o charakterze politycznym i pamiętnikarskim, a także "Zeszytów Historycznych" (od 1962 roku półrocznika, a od 1972 roku - kwartalnika), dotyczących najnowszej historii Polski i krajów środkowoeuropejskich. Do grudnia 1999 roku ukazało się ponad 500 tomów "Biblioteki Kultury", w tym 130 numerów "Zeszytów Historycznych". W latach 70. Instytut Literacki zaczął publikować także książki krajowych autorów. W grudniu 1999 roku ukazał się 627. numer "Kultury". 
     Jerzy Giedroyc otrzymał tytuł doktora honoris causa sześciu uniwersytetów oraz liczne odznaczenia: w 1930 roku - Krzyż Oficerski Korony Rumuńskiej, dwa lata później - estoński Order Białej Gwiazdy, w 1938 roku - Krzyż Oficerski Legii Honorowej oraz Krzyż Kawalerski Korony Belgijskiej. Już po roku 1989 odmówił przyjęcia najwyższego polskiego odznaczenia - Orderu Orła Białego. W 1991 roku został honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego. 
     Jerzy Giedroyc zmarł 14 września 2000 roku w Maisons-Laffitte pod Paryżem. Miał 94 lata (IAR, et).


Więcej informacji o Jerzym Giedroyciu można znaleźć w poniższych publikacjach:

  1. Ewa Berberyusz, Książę z Maisons-Laffitte, Gdańsk 1995
  2. Jerzy Giedroyc, Autobiografia na cztery ręce, Warszawa 1994
  3. Magdalena Grochowska, Jerzy Giedroyc: do Polski ze snu, Warszawa 2014
  4. Rafał Habielski, Dokąd nam iść wypada? : Jerzy Giedroyc od "Buntu Młodych" do "Kultury" , Warszawa 2006
  5. Andrzej Stanisław Kowalczyk, Giedroyc i "Kultura", Wrocław 1999
  6. Andrzej Stanisław Kowalczyk, Od Bukaresztu do Laffitów: Jerzego Giedroycia rzeczpospolita epistolarna, Sejny 2006
  7. Krzysztof Pomian, Ewa Berberyusz, Jerzy Giedroyc: redaktor, polityk, człowiek, Lublin 2001
  8. Krzysztof Pomian, W kręgu Giedroycia, Warszawa 2000
  9. Marek Żebrowski, Jerzy Giedroyc: życie przed "Kulturą", Kraków 2012